Επιλογή Σελίδας

ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ - Με μια Διεθνή Επιστημονική Ημερίδα, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Προκοπίου Παυλοπούλου, και με τη συμμετοχή κορυφαίων επιστημόνων από τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια στον κόσμο, ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις του Ιδρύματος «Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη» για την Επέτειο 2.500 χρόνων από την Μάχη των Θερμοπυλών και την Ναυμαχία της Σαλαμίνας, τη Δευτέρα 20 Ιανουαρίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος».

Θέμα της Επιστημονικής Ημερίδας ήταν «Θερμοπύλες και Σαλαμίνα: Αποτιμώντας τη σημασία τους στον σύγχρονο κόσμο» και τελούσε υπό την αιγίδα του Πρόεδρου της Δημοκρατίας.

Την κήρυξη των εργασιών της Ημερίδας κήρυξε με την εισαγωγική ομιλία του, με θέμα «Το Διαχρονικό Μήνυμα των Μηδικών Πολέμων», ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπιος Παυλόπουλος: «2.500 χρόνια μετά, η Μάχη των Θερμοπυλών και η Ναυμαχία της Σαλαμίνας, από κοινού με την Μάχη του Μαραθώνα, αείροο και ασίγαστο «αναβρυτήριο» διαυγών ιστορικών και πολιτισμικών «ναμάτων», διαχέουν, αδιαλείπτως και προς κάθε κατεύθυνση, το ίδιο μήνυμα, από τότε που έκριναν την έκβαση των Μηδικών Πολέμων. Την έκβαση, η οποία σήμανε την νίκη των αμυνόμενων Ελλήνων εναντίον των επιτιθέμενων Περσών και, ταυτοχρόνως, την νίκη της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας απέναντι στον αυταρχισμό και στον δογματισμό του περσικού δεσποτισμού.

Αυτή η νίκη χάραξε, έκτοτε, το όριο μεταξύ Ανατολής και Δύσης.  Και το χάραξε, με την έννοια ότι ο σκοτεινός δεσποτισμός εξ Ανατολών δεν μπόρεσε να κυριαρχήσει στον τότε γνωστό κόσμο, αφήνοντας το περιθώριο στην Δύση να διαμορφώσει, με βάση την Αρχαία Ελλάδα, τον Πολιτισμό του Ελεύθερου Πνεύματος, της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας και των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στην ουσία, το ως άνω όριο μεταξύ Ανατολής και Δύσης λειτούργησε και λειτουργεί ως «προκεχωρημένο φυλάκιο» υπεράσπισης του Ανθρώπου, στον αγώνα του για την προστασία της αξίας του και για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του, υπό όρους Αλληλεγγύης και Δικαιοσύνης. Σ’ έναν αγώνα ο οποίος διεξήγετο και θα διεξάγεται, πάντα, μέσα σε μια ελεύθερη «κοινωνία» και όχι, κατ’ ουδένα τρόπο, σε μια περίκλειστη και εκ καταγωγής εχθρική προς την Ελευθερία «κοινότητα»» ανάφερε, ανάμεσα σε άλλα, ο Παυλόπουλος.

Η Πρόεδρος της Τιμητικής Κοσμητείας κα Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη στην ομιλία της τόνισε: «2500 χρόνια πριν, στην αναμέτρηση ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι νίκησε το φως. Στη νίκη αυτή, δεν μέτρησε το πλήθος, αλλά ο άνθρωπος. Κι η αυτοθυσία των γενναίων στις Θερμοπύλες που έδωσαν τη ζωή τους για να σταματήσουν τον εχθρό, που έφερνε μαζί του έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, έγινε σύμβολο νίκης: νίκης της Αυταπάρνησης, της Αφοσίωσης και της Αγάπης προς την Πατρίδα. Έγινε Θυσία, - ποτέ ήττα! - «υπέρ βωμών και εστιών». Από την άλλη πλευρά, η νίκη στη Σαλαμίνα ήταν το αποκορύφωμα της στρατηγικής των Αρχαίων Ελλήνων. Με πρωταγωνιστή τον Θεμιστοκλή αποτελεί τη σπουδαιότερη ναυτική επιχείρηση της αρχαιότητας που έγινε θρύλος, αποτέλεσε δίδαγμα για τους λαούς, αφετηρία της παγκόσμιας ναυτικής ιστορίας και, κατά τους ιστορικούς, γενέθλιο του Δυτικού πολιτισμού. Η ελληνική επικράτηση, παρά τον ασύγκριτα μικρότερο αριθμό των Ελλήνων, άνοιξε τον δρόμο για την ιστορική εξέλιξη των ελληνικών Πόλεων σε ένα κλίμα δημιουργικότητας και ανεξαρτησίας, που έδωσε πρότυπο και έμπνευση για αιώνες.

Έδωσε την ευκαιρία στον Χρυσό Αιώνα του Περικλή να ανθίσει. Η Αθήνα παρήγαγε τότε μερικά από τα σημαντικότερα και πιο διαχρονικά πολιτιστικά έργα που στη συνέχεια διαδόθηκαν και επηρέασαν ολόκληρη την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Τότε δημιουργήθηκε ο Παρθενώνας και απαράμιλλα σε τέχνη αριστουργήματα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Στον τόπο αυτό γεννήθηκε η ελευθερία του λόγου. Εδώ γεννήθηκε η δημοκρατία, η οποία για 2.500 χρόνια παραμένει το ιδανικότερο πολίτευμα στον κόσμο και η μακροβιότερη κληρονομιά που άφησε στην ανθρωπότητα ο Χρυσός Αιώνας του Περικλή. Όλα αυτά δεν θα είχαν συμβεί αν δεν υπήρχε η καθοριστική νίκη των Ελλήνων στη Σαλαμίνα. Υποκλινόμαστε ταπεινά μπροστά σε αυτή την βαρυσήμαντη κληρονομιά και με βαθύ αίσθημα ευθύνης. Στόχος μας είναι η Επέτειος αυτή να μιλήσει στις σημερινές κοινωνίες και ειδικά στη νέα γενιά με σύγχρονους όρους, με πνεύμα ανοιχτό και με σεβασμό στις πανάρχαιες αξίες που αποτελούν ακόμα και σήμερα μέρος της ταυτότητάς μας».

Χαιρετισμό στην εκδήλωση πραγματοποίησαν η Πρώτη Κυρία της Κύπρου κα Άντρη Αναστασιάδη και η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

«Θέλοντας ο Ηράκλειτος να αποδώσει με τον ιδιαίτερα στοχαστικό και συμβολικό, συχνά σκοτεινό και αφοριστικό, αλλά πάντα μεστό του λόγο τη φύση, και κατ’ επέκταση την κοινωνία, ως μια διαρκή αντιπαράθεση, εξισορρόπηση και σύνθεση αντιθέτων και αντικρουόμενων δυνάμεων, διατύπωσε τη γνωστή σε όλους μας ρήση: «πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ βασιλεύς, καὶ τοὺς μὲν θεοὺς ἔδειξε τοὺς δὲ ἀνθρώπους, τοὺς μὲν δούλους ἐποίησε τοὺς δὲ ἐλευθέρους».

Ανέκαθεν ο πόλεμος και η βία, ως έσχατη έκφραση και εκδήλωση της ταυτοτικής διάκρισης ανάμεσα σε «εμάς» και τους «άλλους», αποτέλεσαν και αποτελούν: κινητήριες δυνάμεις του βίου και της πολιτείας της ανθρωπότητας, καταστροφικούς και συνάμα γενεσιουργούς παράγοντες της ιστορίας, άμεσα και άρρηκτα συνδεδεμένους με αυτήν.

Στο ελληνικό παράδειγμα, ο πόλεμος βρίσκεται στην αφετηρία του εναρκτήριου έπους της ελληνικής ταυτότητας και ιστορίας, της ομηρικής Ιλιάδας, αλλά και στην αφετηρία του εναρκτήριου δημιουργήματος της ίδιας της ελληνικής και παγκόσμιας ιστοριογραφίας, των «Ιστοριών» του Ηροδότου, που πραγματεύονται την καθοριστική ελληνοπερσική σύγκρουση των αρχών του 5ου αιώνα π.Χ.

Στους Περσικούς Πολέμους, οι κατακερματισμένοι -σε πολυάριθμες, κατά κύριο λόγο αυτοτελείς και αυτόνομες, με έντονα τοπικιστικά χαρακτηριστικά και σε διαρκείς εσωτερικούς ανταγωνισμούς και συγκρούσεις πόλεις-κράτη- Έλληνες, συνασπίστηκαν για πρώτη φορά – έστω και μερικώς ή ατελώς – σε έναν κοινό πατριωτικό αγώνα για την αντιμετώπιση της Περσικής εισβολής, ο οποίος εξαρχής έγινε αντιληπτός ως αγώνας, όχι μόνο για τη διατήρηση της ελευθερίας και την υπεράσπιση βωμών και εστιών, αλλά και για την προάσπιση του ίδιου του τρόπου ζωής, της κοσμοαντίληψης και του πολιτισμού τους.

Πριν από τα Περσικά, οι Έλληνες αναγνώριζαν μεν μια μεταξύ τους συγγένεια και κοινή καταγωγή, ωστόσο η ιδέα μιας πανελλήνιας ενότητας ήταν εν πολλοίς ξένη. Εκπροσωπώντας την αμέσως επόμενη γενεά, ο Ηρόδοτος στην εξιστόρησή του παρουσιάζει τους Αθηναίους να διαβεβαιώνουν τους Σπαρτιάτες ότι δεν πρόκειται να μηδίσουν και να συμβάλουν στην υποδούλωση της Ελλάδας από τον «βάρβαρο», επικαλούμενοι ακριβώς «το ελληνικόν», τους συνεκτικούς δηλαδή δεσμούς της ελληνικότητας, που συνίστανται στο όμαιμο, το ομόγλωσσο, το ομόθρησκο και τα κοινά ήθη.

Αυτή η συνολική πολιτική, ιδεολογική και ευρύτερη πολιτισμική διαφοροποίηση και αντιδιαστολή μεταξύ Ελλήνων και Περσών, καθώς και η πραγματική ή εκλαμβανόμενη απειλή -που οι τελευταίοι συνιστούσαν για την ελληνική «ελευθερία» και το σύστημα ιδεών και αξιών, που στοιχειοθετούσε την «αρετή» των Ελλήνων- συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση των κύριων και σταθερών θεμελίων μιας κοινής ελληνικής ταυτότητας. Ακολούθως, μέσω της Ρώμης, αποτέλεσαν κατ’ επανάληψη στο πέρασμα του χρόνου  βασικά δομικά στοιχεία του εννοιολογικού και πολιτισμικού οικοδομήματος της ίδιας της Ευρώπης και κατ’ επέκταση ολόκληρου του δυτικού κόσμου.

Μετά το τέλος της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας και διαπερνώντας το Μεσαίωνα, τα στοιχεία αυτά παρέμειναν ισχυρά και συνέχισαν να αποτελούν σημεία κοινής αναφοράς για όλα τα σημαντικά ιδεολογικά, πολιτικά και καλλιτεχνικά ρεύματα της Δύσης. Η Αναγέννηση, ο Κλασικισμός, ο Ρομαντισμός, ο Διαφωτισμός, με διαφορετικό κατά περίπτωση τρόπο, άντλησαν γνώση και έμπνευση από το ελληνικό σύστημα ιδεών και αξιών, που μετά τα Περσικά βρήκαν γόνιμο πεδίο να αναπτυχθούν και να ανθίσουν σε βαθμό τέτοιο, ώστε να αναχθούν αργότερα σε κορυφαία και ιδεώδη πρότυπα. Ο «κλασικός κόσμος» που αναδύθηκε θεωρήθηκε ότι ενσάρκωνε στην πλέον καθαρή και γνήσια μορφή τους τις έννοιες της «ελευθερίας» και της «αρετής», οι οποίες καθρεφτίζονταν στη φιλοσοφία, τις τέχνες και τα γράμματα, υλοποιούνταν και εμπεδώνονταν κατεξοχήν στην κοινωνική, πολιτική και στρατιωτική δράση.

Η επίδραση των Περσικών Πολέμων στον μετέπειτα αυτοπροσδιορισμό των Ελλήνων και στην ιστορική και πολιτισμική τους εξέλιξη υπήρξε σε μεγάλο βαθμό καταλυτική. Είχε όμως και σημαντικότατες ευρύτερες προεκτάσεις, οι οποίες εξακολουθούν έως σήμερα να είναι διακριτές στο δυτικό κόσμο και όχι μόνο. Η τεράστια αυτή δυναμική οφειλόταν στο γεγονός ότι, αντιμέτωποι με έναν πρωτοφανή υπαρξιακό κίνδυνο ενώπιον του συντριπτικά υπέρτερου στρατού των Περσών, που επέλαυνε δηώνοντας και καταστρέφοντας τις πόλεις και τα ιερά τους, οι Έλληνες κατόρθωσαν με μια ηρωική κοινή προσπάθεια να πετύχουν μια ανέλπιστη και μεγαλειώδη νίκη. Μια νίκη που συνιστούσε επιβεβαίωση και δικαίωση της αρετής και του φιλελεύθερου φρονήματός τους, χαλύβδωσε τον αυτοσεβασμό και την αυτοπεποίθησή τους και προκάλεσε μια έκρηξη πρωτότυπης δημιουργικότητας σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Πριν από τα Περσικά, οι περισσότερες από τις πολυάριθμες και διάσπαρτες ελληνικές πόλεις-κράτη παρέμεναν σε σημαντικό βαθμό απομονωμένες, συντηρητικές και εσωστρεφείς αγροτικές κοινωνίες. Μετά τα Περσικά η μεταξύ τους διάδραση εντάθηκε, απέκτησε συλλογικότερα χαρακτηριστικά και μια πιο ενεργή εξωστρεφή διάσταση, που αργότερα θα έθετε τις βάσεις για τη δυναμική επεκτατική τους εξάπλωση στην Ανατολή.

Πριν από τα Περσικά, η δημοκρατία αποτελούσε μια πρόσφατη ιδέα μικρής διάδοσης και επιρροής, που η πρώιμη πειραματική εφαρμογή της στην Αθήνα είχε ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει ώσπου να εμπεδωθεί. Μετά τα Περσικά, η Αθήνα εξέλιξε και μεταλαμπάδευσε τη δημοκρατική ιδέα, αναδείχθηκε η ίδια σε μια τολμηρή, ριζοσπαστική δημοκρατία, και κατέδειξε ότι που παρά τις εγγενείς του δυσκολίες και αδυναμίες, ο τρόπος αυτός του πολιτεύεσθαι ήταν εφαρμόσιμος και εφικτός. Επιπλέον με τα πνευματικά και καλλιτεχνικά της επιτεύγματα απέδειξε ότι υπό τις κατάλληλες συνθήκες και προϋποθέσεις ήταν ο πλέον αποτελεσματικός και δημιουργικός.

Υπό τη φυσική και πνευματική ηγεσία της αθηναϊκής δημοκρατίας η περίοδος μετά τους Περσικούς Πολέμους χαρακτηρίστηκε από μια φιλοσοφική, πνευματική και καλλιτεχνική έκρηξη πρωτοφανών διαστάσεων. Γέννησε έννοιες, ιδέες, αντιλήψεις και θεσμούς, που όπως τα έργα του Περικλή στην Ακρόπολη -κατά τον Πλούταρχο- αν και δημιουργήθηκαν σε σύντομο χρόνο, έμελλε να διαρκέσουν για πολύ.

Αργότερα, μέσω της Ρώμης έμελλε να διαδοθούν και να εμπεδωθούν σε ολόκληρη τη δυτική Μεσόγειο και την Ευρώπη, θέτοντας τις βάσεις τόσο του νεοελληνικού, όσο και του ευρωπαϊκού και του δυτικού πολιτισμού, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Η αναγνωρίσιμη ως κοινή πνευματική και ιδεολογική καταβολή και ταυτότητα των λαών, που τα ενστερνίστηκαν και τα καλλιέργησαν περαιτέρω, στηρίζεται εν πολλοίς στις προϋποθέσεις που δημιουργήθηκαν ακριβώς πριν 2500 χρόνια στις Θερμοπύλες και στη Σαλαμίνα.

Με αφετηρία την ελληνική νίκη στα Περσικά, η Ευρώπη επρόκειτο να αναπτυχθεί πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά με τόλμη και δυναμισμό, διατηρώντας ζωντανές, έστω και εν σπέρματι σε κάποιες περιόδους, τις ιδέες του ορθολογισμού, της φιλελεύθερης κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατίας».

Ο Ομότιμος Καθηγητής της Έδρας Κοραή Νεοελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Φιλολογίας στο King’s College London κύριος Roderick Beaton πραγματοποίησε ομιλία με θέμα «Οι Περσικοί Πόλεμοι, η εφεύρεση της Ευρώπης και η αρχή της ιστορίας».

Ο Καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Cambridge Paul Anthony Cartledge μίλησε με θέμα: «Η Καλύτερη Ώρα της Αρχαίας Ελλάδος: Σαλαμίνα 2.500 σε Δημοκρατική Προοπτική», ο Καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά  Αθανάσιος Πλατιάς μίλησε με θέμα: «Η υψηλή στρατηγική του Θεμιστοκλή», ο  Γιώργος Πρεβελάκης Ομότιμος Καθηγητής Γεωπολιτικής Πανεπιστήμιο Pantheon-Sorbonne πραγματοποίησε ομιλία με θέμα: «Τα Ξύλινα Τείχη. Γεωπολιτικές προκλήσεις και ιστορικά διδάγματα».  Ο Άγγελος Χανιώτης, Καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας και Κλασσικών Σπουδών, Institute of Advanced Studies, Princeton μίλησε με θέμα: «Πες μου ποιες επετείους γιορτάζεις για να σου πω ποιος είσαι».

Τον συντονισμό της εκδήλωσης και την παρουσίαση των συμπερασμάτων έκανε ο Λουκάς Τσούκαλης, Καθηγητής, Διεθνών Υποθέσεων, Sciences Po, Παρίσι, Ομότιμος Καθηγητής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πρόεδρος ΕΛΙΑΜΕΠ.

 

Λουκάς Τσούκαλης, Roderick Beaton, Paul Cartledge, Αθανάσιος Πλατιάς, Γιώργος Πρεβελάκης, Άγγελος Χανιώτης

 

Το παρών έδωσαν, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Επικρατείας Παναγιώτης Πικραμμένος, ως εκπρόσωπος της κυβέρνησης, η Σίσσυ Παυλοπούλου, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος, ο υπουργός Υγείας κ. Βασίλης Κικίλιας, ο υπουργός Τουρισμού Χάρης Θεοχάρης, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδας Συμεών, ο Αρχηγός ΓΕΣ Αντριστράτηγος Χαράλαμπος Λαλούσης, ο Αρχηγός ΓΕΝ Αντιναύαρχος Στυλιανός Πετράκης, η Co Chair του Διεθνούς Οργανισμού Nizami Ganjavi και πρώην Πρόεδρος της Λετονίας κα Vaira Vike Freiberga, ο πρώην Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας Ismail Serageldin, ο πρώην Πρωθυπουργός Λουκάς Παπαδήμος με τη σύζυγό του κα Shanna Παπαδήμου, ο Sir Magdi Yacoub, ο Γενικός Γραμματέας της Προεδρίας της Δημοκρατίας Γιώργος Γεννηματάς, ο πρώην υπουργός Αλέκος Φλαμπουράρης καθώς και πρώην Αρχηγοί Κρατών, μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Nizami Ganjavi, βουλευτές, εκπρόσωποι του ακαδημαϊκού και επιστημονικού κόσμου, φορέων και της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Πηγή: ΥΠΠΟΑ / naftemporiki.gr

Εγγραφείτε στο Ενημερωτικό Δελτίο μας

Εγγραφείτε στο Ενημερωτικό Δελτίο των Θεμάτων Αρχαιολογίας για να λαμβάνετε τα τελευταία άρθρα και τις ενημερώσεις 

Έχετε εγγραφεί επιτυχώς!