Ο Πάνος Δ. Βαλαβάνης, αρχαιολόγος και ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), έφυγε από τη ζωή στις 14 Μαΐου 2025, σε ηλικία 71 ετών.
Ο Πάνος Βαλαβάνης ήταν Ομότιμος Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας. Διετέλεσε Καθηγητής από το 2005, στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου εργάστηκε από το 1980. Σπούδασε Κλασική Αρχαιολογία στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Würzburg, καθώς και σε πολλές ανασκαφές, κοντά σε σπουδαίους δασκάλους, όπως ο Β. Λαμπρινουδάκης, ο Π. Θέμελης και η E. Simon. Το συγγραφικό του έργο αναφέρεται στην αρχαία ελληνική κεραμική και εικονογραφία, στην αρχιτεκτονική και την τοπογραφία της Αθήνας, στον αρχαίο αθλητισμό και στην τεχνολογία, καθώς και στις σχέσεις του αθλητισμού και της λατρείας με την πολιτική (βλ. http://uoa.academia.edu/PanosValavanis).
Έλαβε μέρος σε πολλά διεθνή συνέδρια και έδωσε διαλέξεις σε Πανεπιστήμια και Μουσεία στην Ευρώπη, την Αμερική και την Άπω Ανατολή. Επίσης, επιμελήθηκε συλλογικούς τόμους και υπήρξε συγγραφέας (μόνος ή σε συνεργασία) πολλών αρχαιολογικών οδηγών και βιβλίων για το ευρύ κοινό, με ιδιαίτερη έμφαση σε αρχαιολογικά βιβλία για μαθητές, τα περισσότερα από τα οποία έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες.
Υπήρξε μέλος πολλών επιστημονικών και οργανωτικών επιτροπών για την οργάνωση εκθέσεων και συνεδρίων, συμμετέχει στην διοικητική ιεραρχία του τμήματος και σε θέσεις ευθύνης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τέλος, είχε εμπλακεί μαζί με άλλους Έλληνες και ξένους συναδέλφους σε ανασκαφικές δραστηριότητες, σε διάφορα ερευνητικά προγράμματα, καθώς και σε ποικίλες άλλες αρχαιολογικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα δράσεις.
Ο Πάνος Βαλαβάνης υπήρξε μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του περιοδικού Θέματα Αρχαιολογίας.
Δήλωση της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη για την απώλεια του Πάνου Βαλαβάνη
Πληροφορούμενη την απώλεια του Πάνου Βαλαβάνη, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε την ακόλουθη δήλωση:
Με βαθιά θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια του Πάνου Βαλαβάνη, ενός ξεχωριστού επιστήμονα, με σημαντικότατη πορεία στην έρευνα και τη διδασκαλία. Διαπρεπής πανεπιστημιακός, ο Πάνος Βαλαβάνης διέπλασε γενιές επιστημόνων, στο πεδίο της Κλασικής Αρχαιολογίας, μέσω της στιβαρής και πολύχρονης σταδιοδρομίας του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ως άνθρωπος του πεδίου, συνδέθηκε με την ανασκαφική έρευνα, σε πολλές τοποθεσίες, αλλά ιδιαίτερα στον ελαιώνα της Ιτέας, όπου εντόπισε τα ίχνη του αρχαιότερου σωζόμενου ιπποδρόμου, στην Ελλάδα. Κατέλιπε ένα ογκώδες και πολύμορφο συγγραφικό έργο, εστιάζοντας, ιδιαίτερα, στα πεδία της κεραμικής, της εικονογραφίας, της αρχιτεκτονικής και της τοπογραφίας της αρχαίας Αθήνας αλλά και της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας, αφήνοντας μας μια πολύτιμη και αναντικατάστατη παρακαταθήκη. Η απώλεια του Πάνου Βαλαβάνη σηματοδοτεί για μένα το τέλος μιας στενής, πολύχρονης σχέσης και δημιουργικής συνεργασίας. Ο Πάνος ήταν πάντοτε όχι μόνο ένας αφοσιωμένος και εμπνευσμένος αρχαιολόγος, αλλά και ένας πολύτιμος φίλος, που μοιραζόταν γενναιόδωρα την εμπειρία, τις πολύπλευρες γνώσεις του, την ξεχωριστή ματιά του. Στην Έφη και στα παιδιά, τους φίλους και τους πολλούς μαθητές του, απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια.
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων αποχαιρετά τον ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Πάνο Βαλαβάνη
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων αποχαιρετά με βαθιά οδύνη τον ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Πάνο Βαλαβάνη. Ο Πάνος Βαλαβάνης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1954. Σπούδασε Κλασική Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο Julius Maximilian του Würzburg της Γερμανίας κοντά στην αείμνηστη Erika Simon.
Συμμετείχε σε πολλές ανασκαφές στην Επίδαυρο, στη Νάξο, στην Ερέτρια και στο Κάλλιον της Αιτωλίας κοντά στους καθηγητές Β. Λαμπρινουδάκη και Π. Θέμελη και τα τελευταία χρόνια στη πανεπιστημιακή ανασκαφή στο Πλάσι του Μαραθώνα.
Δίδαξε μαθήματα Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών δίνοντας έμφαση στην αρχαία ελληνική κεραμική, την εικονογραφία, τα ζητήματα λατρείας, την αρχαία Ελληνική Θρησκεία, τον αθλητισμό και την τοπογραφία της Αρχαίας Αθήνας. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητός και πάντοτε υποστηρικτικός σε όλους τους μαθητές του. Αναρίθμητα μέλη του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων υπήρξαν προπτυχιακοί, μεταπτυχιακοί και διδακτορικοί του φοιτητές και του οφείλουν τα πρώτα φώτα της αρχαιολογικής τους παιδείας.
Ο Πάνος Βαλαβάνης είχε βαθιά γνώση του αρχαιολογικού αντικειμένου και ένα μοναδικό και ιδιαίτερο χάρισμα να τη μεταδίδει στους μαθητές του. Εκείνοι πάντοτε αναγνώριζαν στο πρόσωπο του τον δάσκαλο που τους προέτρεπε να ενστερνιστούν την αξία και τη σημασία των ανθρωπιστικών σπουδών. Τον διέκρινε η ευγένεια, η γλυκύτητα και το ήθος. Ήταν άνθρωπος ταπεινόφρων και απλός, όπως συνήθιζε να λέει και ο ίδιος.
Το συγγραφικό του έργο ήταν πολύπλευρο, σπουδαίο και είχε επίκεντρο τον άνθρωπο και τη σύνδεση του παρελθόντος με το σήμερα. Εμφορούμενος από την ιδέα ότι η γνώση πρέπει να διαχέεται, συνέγραψε πολύ σημαντικές επιστημονικές μελέτες και βιβλία, που απευθύνονται στο γενικό κοινό και ιδιαίτερα στα παιδιά. Ήταν υπερασπιστής της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και των μνημείων και αυτό το έδειχνε έμπρακτα λόγω και έργω. Τήνελλα Καλλίνικε δάσκαλε, δεν θα σε ξεχάσουμε ποτέ.
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων θρηνεί την απώλεια του δάσκαλου και εκφράζει τα ειλικρινή του συλλυπητήρια στην σύζυγό του και παλιά συνάδελφο Έφη Μπαζιωτοπούλου - Βαλαβάνη και στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του.
Η εξόδιος ακολουθία του Π. Βαλαβάνη θα γίνει την Παρασκευή 16 Μαΐου στις 11:30 στον ιερό ναό Αγίας Φωτεινής Νέας Σμύρνης.
Ψήφισμα του Τμήματος Ιστορίας του ΕΚΠΑ
«Το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών αποχαιρετά με βαθύτατη θλίψη τον Ομότιμο Καθηγητή Πάvο Βαλαβάvη.Ο Πάνος Βαλαβάνης, διακεκριμένος αρχαιολόγος και δάσκαλος, υπηρέτησε το Τμήμα και το Πανεπιστήμιό μας επί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, από το 1981 έως και τη συνταξιοδότησή του το 2018. Κατά τη διάρκεια της θητείας του ανέπτυξε πλούσιο διδακτικό, ερευνητικό και διοικητικό έργο, συμβάλλοντας καθοριστικά στην πρόοδο των αρχαιολογικών σπουδών και στη διαμόρφωση γενεών επιστημόνων με ανθρωπιστική παιδεία.
Η διδασκαλία του περιλάμβανε ένα ευρύ φάσμα αντικειμένων –από την τοπογραφία και τα μνημεία της αρχαίας Αθήνας έως την αττική κεραμική και τους πανελλήνιους αγώνες– και διακρινόταν για τον άμεσο, βιωματικό χαρακτήρα της και τη βαθιά ερευνητική του προσήλωση. Επέβλεψε δεκάδες διδακτορικές και μεταπτυχιακές διατριβές, υπηρετώντας το Τμήμα και από σειρά επιτελικών θέσεων, μεταξύ άλλων ως Πρόεδρός του και ως Διευθυντής Τομέα.
Το επιστημονικό του έργο υπήρξε εξαιρετικά πλούσιο: συγγραφέας ή επιμελητής 13 βιβλίων, πάνω από 80 επιστημονικών άρθρων, 15 οδηγών και εκδόσεων για το ευρύ κοινό, και εκατοντάδων εγκυκλοπαιδικών και παιδαγωγικών κειμένων, για τα οποία έλαβε το 2023 το βραβείο του Ιδρύματος Ουράνη από την Ακαδημία Αθηνών.
Ο Πάνος Βαλαβάνης συνέβαλε καθοριστικά στην επιστημονική έρευνα και τη σύνδεση της επιστήμης της αρχαιολογίας με την κοινωνία. Η απλότητα, η ταπεινότητα και το ήθος του, τόσο στην πανεπιστημιακή ζωή όσο και στην προσωπική του διαδρομή, τον καθιστούν υπόδειγμα ακαδημαϊκού δασκάλου».
Ανακοίνωση της Κοσμητείας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ
«Η Κοσμητεία της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών με βαθιά οδύνη πληροφορήθηκε την απώλεια του Πάνου Βαλαβάνη, Ομότιμου Καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας.
Ο Πάνος Βαλαβάνης, επιφανής επιστήμονας, εξαίρετος δάσκαλος και ακέραιος άνθρωπος έχει αφήσει το αποτύπωμά του στην ακαδημαϊκή μας κοινότητα. Υπήρξε μια από τις σημαντικότερες μορφές της επιστήμης της αρχαιολογίας των τελευταίων δεκαετιών. Το ερευνητικό του έργο κάλυψε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, ενώ οι μελέτες και τα βιβλία του συνέβαλαν στην εμβάθυνση της γνώσης για κρίσιμες πτυχές του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, καθιστώντας παράλληλα την αρχαιολογία προσβάσιμη και ελκυστική σε νέους και παιδιά.
Ως Kαθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, ενέπνευσε και διαμόρφωσε γενεές φοιτητών με τον βιωματικό του τρόπο διδασκαλίας, μεταδίδοντας τη σημασία της μεθοδολογίας και της έρευνας. »Η σεμνότητα και η ηθική του ακεραιότητα τον κατέστησαν πρότυπο επιστήμονα και ανθρώπου, που θα συνεχίσει να εμπνέει και να καθοδηγεί τους συναδέλφους και τους φοιτητές του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας και της Φιλοσοφικής Σχολής στο σύνολό της.
Ο Πάνος Βαλαβάνης αφήνει πίσω του μια πλούσια κληρονομιά και ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Θα τον θυμόμαστε πάντα με σεβασμό, αγάπη και ευγνωμοσύνη για την προσφορά του. Εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στην οικογένειά του και στους συναδέλφους τού Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας».