Επιλογή Σελίδας

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ – Σημαντικές ελληνικές αρχαιότητες πρόκειται να δημοπρατηθούν στις 13/10/2020 από τον Οίκο Christie’s. Οι ελληνικές αρχαιότητες δεσπόζουν στον κατάλογο που δημοσιοποίησε ο γνωστός οίκος. Ανάμεσά τους, κυκλαδικά ειδώλια και υστερομινωικές λάρνακες, χάλκινα κορινθιακά κράνη και αττικοί μελανόμορφοι αμφορείς, λευκές λήκυθοι και ερυθρόμορφες κύλικες, κεφαλές και κορμοί ειδωλίων και αγαλμάτων κλπ.

Από αυτά ξεχωρίζει η κύλικα (υπ’ αρ. 44), την οποία έχει κατασκευάσει ο αγγειοπλάστης Ιέρων και εικονογραφήσει ο Μάκρων, ο οποίος άρχισε να δραστηριοποιείται τη δεκαετία του 490 π.Χ., χρονιά της Μάχης στον Μαραθώνα.

 

Κύλικα του Μάκρωνα, περί το 490-480 π.Χ. (34 εκ. διάμετρος από τις λαβές) (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020).

 

Με τεχνοτροπία αβρή στην εκτέλεση, ο Μάκρων ζωγράφισε στις πρώτες δεκαετίες του 5ου αιώνα π.Χ. πλήθος κύλικες και μάλιστα αποκλειστικά του κεραμέα Ιέρωνα. Ο Μάκρων ζωγράφιζε κωμαστές, σατύρους, μαινάδες, και αγαπά και διαλέγει μυθικές παραλλαγές λιγότερο γνωστές, ιδίως από τα Κύπρια, ένα έπος της προϊστορίας του Τρωικού πολέμου, σκηνές που αναφέρονται στον Πάρι και την Ελένη.

Ο Μάκρων εργάστηκε στη νέα τεχνοτροπία του ερυθρόμορφου ρυθμού, που  αντικατέστησε την έως τότε κυρίαρχη μελανόμορφη. Η τεχνοτροπία του Μάκρωνα αναγνωρίζεται σε πάνω από τριακόσιες κύλικες, και σε μερικά μικρά αγγεία διαφόρων σχημάτων, συμπεριλαμβανομένης μιας πυξίδας με παράσταση γυναικών που ήταν αφιερωμένη στην Ακρόπολη. Το όνομα του Μάκρωνα σώζεται σήμερα χάρη σε ένα μοναδικό υπογεγραμμένο έργο, έναν σκύφο που βρίσκεται τώρα στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης, το οποίο φέρει τις λέξεις «Μάκρων ἐποίησεν» ζωγραφισμένο σε μία λαβή.

 

Κύλικα του Μάκρωνα, περί το 490-480 π.Χ. (34 εκ. διάμετρος από τις λαβές) (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)

 

Κύλικα του Μάκρωνα, περί το 490-480 π.Χ. (34 εκ. διάμετρος από τις λαβές) (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)

 

Ο Μάκρων ήταν μεγάλος δάσκαλος στην απόδοση της κίνησης, και ιδιαίτερα στην απόδοση πολλών ενδεδυμένων μορφών σε κίνηση. Από τα έργα του ξεχωρίζουν κάποια γοητευτικά μετάλλια, κυρίως ορισμένα που διακοσμούνται με μια μορφή, αλλά η πιο εντυπωσιακή δουλειά του συναντάται στην εξωτερική επιφάνεια κυλίκων και μεγάλων σκύφων. Οι δύο καλύτερες κύλικές του βρίσκονται στο Βερολίνο: στη μία το θέμα είναι εμπνευσμένο από τον Τρωικό κύκλο (Κρίση του Πάρι) και στην άλλη από τον Διονυσιακό (μαινάδες μπροστά σε ξόανο Διονύσου). Ωστόσο ο Μάκρων αγγίζει την τελειότητα σε μια άλλη απόδοση του μύθου της Ελένης που γνωρίζουμε από έναν σκύφο στη Βοστώνη, όπου βάζει τόσο το δικό του όνομα όσο και του Ιέρωνα.

Ο Μάκρων μερικές φορές διακοσμεί και τις τρεις επιφάνειες των κυλίκων με ένα ενιαίο θέμα, και κατά κανόνα οι δύο εξωτερικές όψεις, τουλάχιστον, συνδέονται. Οι κύλικές του στην πλειονότητα παρουσιάζουν άνδρες και αγόρια, κυρίως όμως άνδρες και γυναίκες. Πρόκειται για χαριτωμένες παραστάσεις που πολύ σπάνια εκφράζουν τη σκληρότητα στην οποία αρέσκονται οι υπόλοιποι αγγειογράφοι αυτής της περιόδου, όταν περιγράφουν τη σχέση ενός άνδρα και μιας γυναίκας. Ζωγράφισε μια «Ιλίου πέρσιν» που διαφέρει αισθητά από τις παραστάσεις των Βρύγου και Κλεοφράδη. Ο Beazley κατόρθωσε να ανασυνθέσει, με την βοήθεια άλλων, την «Ιλίου πέρσιν» του Μάκρωνος, από πολυάριθμα θραύσματα και κομμάτια, πάνω σε μια κύλικα του Λούβρου (G153).

Ο Μάκρων ήταν άνθρωπος με βαθύτατο θρησκευτικό αίσθημα. Οι ορχούμενες μαινάδες της κύλικας F2290 του Βερολίνου, αναφέρονται, όπως πιστεύει ο Beazley, στα Λήναια, τη χειμωνιάτικη αυτή γιορτή του Διονύσου. Ίσως να ήταν μυημένος στα Ελευσίνια μυστήρια. Σε έναν σκύφο του στον Λονδίνο (Ε140) έχει ζωγραφίσει την προπομπή του Τριπτόλεμου. Η εικόνα αυτή, που εγκαινιάζει τις πολυάριθμες ερυθρόμορφες παραστάσεις αυτού του θέματος, μας δείχνει όχι μόνο τη βαθύτατη ευλάβειά του, αλλά και τον υψηλό βαθμό της τέχνη του. Συναρπαστική είναι η δύναμη της εσωτερικής εικόνας της κύλικας G147 του Λούβρου.

 

Ο Μάκρων, ο Ιέρων και η υπό δημοπράτηση κύλικα

Ο Μάκρων προτιμούσε να συνεργάζεται με τον αγγειοπλάστη Ιέρωνα, με τον οποίο δούλευε σχεδόν αποκλειστικά στον Κεραμεικό. Ο Μάκρων επιλέγει συχνά να αναγράφει σε πολλά από τα αγγεία του μόνο το όνομα του Ιέρωνος («Ιέρων ἐποίησεν»), ενώ ο ίδιος υπογράφει πολύ σπάνια. Ο Μάκρων φαίνεται ότι δεν ενδιαφερόταν και πολύ για τη διαφήμιση του ονόματός του. Αντίθετα ο Ιέρων ήταν ίσως περισσότερο πρόθυμος από τον Μάκρωνα να υπογράφει τα έργα του. Περίπου 30 αγγεία, που αποδίδονται στον Μάκρωνα, φέρουν την υπογραφή του Ιέρωνα.

Ο Ιέρων έπλαθε κυρίως κύλικες, δημοφιλή αγγεία στα ελληνικά συμπόσια. Καθώς το κρασί άδειαζε από την κύλικα κατά τη διάρκεια της οινοποσίας, η κεντρική παράσταση του αγγείου αποκαλυπτόταν. Μέσα σε αυτή την κύλικα, ο Μάκρων ζωγράφισε μια σπάνια μυθολογική σκηνή. Αριστερά, φορώντας ένα κοντό χιτώνα, ένας νεαρός πολεμιστής στηρίζεται στο δόρυ, ενώ δίπλα του (αριστερά) εικονίζεται κομψό θρακικό κράνος. Πλάι του, φορώντας χιτώνα και κρατώντας ένα ραβδί σχήματος Τ, κάθεται ο πατέρας του. Τα πρόσωπα μπορούν να αναγνωριστούν από δύο αναγραφές, αρχικά βαμμένες με ερυθρό χρώμα, αλλά τώρα μόλις ορατές. Ο νεαρός άνδρας είναι ο Αντίλοχος, ο πρίγκιπας της Πύλου στην Οδύσσεια του Ομήρου. Ο πατέρας του είναι ο βασιλιάς Νέστωρ, αλλά λανθασμένα ονομάζεται εδώ ως Λυκομήδης. Αυτό δεν είναι το μόνο παράδειγμα που γνωρίζουμε στο οποίο ο Μάκρων παρουσιάζει τα ονόματα των μορφών αλλαγμένα. Το ίδιο συμβαίνει σε μια άλλη κύλικα στο Μουσείο του Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη, όπου παρουσιάζει τον Θησέα να επιτίθεται στη Μήδεια, η οποία καλείται λανθασμένα ως μητέρα του, η Αίθρα. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Αντίλοχος ήταν φίλος του Αχιλλέα, του ταχύτερου πολεμιστή. Το χαμένο έπος Αἰθιοπίς περιέγραψε πώς θυσίασε τη ζωή του για να σώσει τον πατέρα του, εκπληρώνοντας έναν τραγικό χρησμό.

 

Κύλικα του Μάκρωνα. Διακρίνεται η υπογραφή του αγγειοπλάστη Ιέρωνα (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)

 

Κύλικα του Μάκρωνα. Η υπογραφή του αγγειοπλάστη Ιέρωνα σε μία από τις λαβές (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)

 

Η εξωτερική διακόσμηση της κύλικας εικονίζει θέμα ερωτοτροπίας. Η μία πλευρά δείχνει τρεις άντρες, ο καθένας άνετα κλίνει και μιλάει με μια εταίρα. Η αντίθετη πλευρά δείχνει τρία άρρενα ζευγάρια να ερωτοτροπούν.

Τον 20ό αιώνα άλλα 350 αγγεία (συμπεριλαμβανομένου αυτού) αποδόθηκαν στον Μάκρωνα από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Sir John Beazley (1885-1970).  Ο Beazley καταλογογράφησε χιλιάδες ελληνικά αγγεία μελετώντας την τεχνοτροπία του κάθε ζωγράφου. Σήμερα, σχεδόν όλα τα αγγεία του Μάκρωνα βρίσκονται σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού, όπως το Μητροπολιτικό της Νέας Υόρκης, το Λούβρο, το Βρετανικό Μουσείο και το Getty. Ο Οίκος Christie’s υποστηρίζει ότι η δημοπράτηση της κύλικας είναι «νόμιμη», με το επιχείρημα ότι η εν λόγω κύλικα «δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1963 στο έργο του Beazley Attic Red Figure Vase-Painters», και ότι «αυτό σημαίνει ότι δεν αντίκεται στη σύμβαση της UNESCO που απαγορεύει τη μεταφορά πολιτιστικής ιδιοκτησίας που ανακαλύφθηκε μετά το 1970». Θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζαμε την άποψη των ελληνικών αρχών για το ζήτημα.

Από τις υπόλοιπες ελληνικές αρχαιότητες που πρόκειται να δημοπρατηθούν ξεχωρίζουν ένα μαρμάρινο γυναικείο κυκλαδικό ειδώλιο, ένας αττικός μελανόμορφος αμφορέας (υπ’αρ. 30), του «ζωγράφου του Νικοξένου», μια ερυθρόμορφη κύλικα (υπ’ αρ. 38), του «ζωγράφου του Νικοσθένους» και εκείνη (υπ’αρ. 43) του «ζωγράφου του Δούριδος».

Επιμέλεια

Δημήτρης Γαρουφαλής

Διευθυντής Θεμάτων Αρχαιολογίας

 

Πηγές:

  • Οίκος Christie’s, 13/10/2020.
  • John Boardman, Jose Dorig, Werner Fuchs, Max Hirmer, Αρχαία Ελληνική Τέχνη, Αθήνα, τ. Β, Αθήνα 1967.
  • Martin Robertson, Η Τέχνη της αγγειογραφίας στην Κλασική Αθήνα, Αθήνα 2001.

Βλ. Κατάλογος του Οίκου Christies's με τη δημοπρασία του Οκτωβρίου 2020.

Κύλικα του Μάκρωνα. Σκηνή στο εσωτερικό της κύλικας, όπου εικονίζονται ο βασιλιάς της Πύλου Νέστορας (καθιστός) και ο γιος του Αντίλοχος (όρθιος) (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)

Κυκλαδικό ειδώλιο

Πρώιμη Κυκλαδική ΙΙ περίοδος, Σπεδού ύστερο, 2500-2400 π.Χ. (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020).

Μινωική λάρνακα

Υστερομινωική ΙΙΓ περίοδος, 1200-1100 π.Χ. (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)

Κορινθιακή κοτύλη

Πρώιμη Πρωτοκορινθιακή περίοδος, 720-690 π.Χ. (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)

Κράνος κορινθιακού τύπου

Αρχαϊκή περίοδος, μέσα 6ου π.Χ. (φωτ. Christie’s / δημοπρασία Οκτώβριος 2020)