Μοντερνισμός, Σκυρόδεμα και Ελληνική Αναστήλωση: Νικόλαος Μπαλάνος

Τόμος 9, Τεύχος 3 Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2025 [σ. 145-174]

Λένα Λαμπρινού

Δρ Φιλοσοφίας, Επίκουρη Καθηγήτρια, Σχολή Αρχιτεκτόνων, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Ήδη από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, ο μοντερνισμός, ως ριζοσπαστικό κίνημα ενάντια στην παράδοση, επηρέασε, εκτός από τις καλές τέχνες και τη φιλοσοφία, τόσο την αρχιτεκτονική, όσο και τις κατασκευές. Προώθησε νέα υλικά, όπως το μέταλλο, το γυαλί και το οπλισμένο σκυρόδεμα (béton armé), καθώς και τις δυνατότητές τους στην αρχιτεκτονική και τη γενική επιστήμη των κατασκευών. Κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, ο μηχανικός Νικόλαος Μπαλάνος εισήγαγε το τσιμέντο στην αποκατάσταση των μνημείων της Ακρόπολης και υποστήριξε τη χρήση του οπλισμένου σκυροδέματος και την καινοτόμο μέθοδο του, η οποία του επέτρεψε να πραγματοποιήσει εξαιρετικά φιλόδοξες αναστηλωτικές επεμβάσεις. Ο Μπαλάνος έδειξε απόλυτη πίστη στις δυνατότητες του τσιμέντου και στη συμβατότητα αυτού του υλικού με το αρχικό υλικό των αρχαίων λίθινων μνημείων, με αποτέλεσμα την επέκταση της χρήσης του σε κάθε αναστηλωτικό έργο που πρότεινε ή επηρέασε κατά την περίοδο αυτή. Η αντίθεση στην επιλογή των υλικών και των μεθόδων του αυξήθηκε τις μεταπολεμικές δεκαετίες, λόγω των ζημιών που προκάλεσαν στο αρχικό υλικό των μνημείων, αλλά και μέσω μιας ιδεολογικής αντίδρασης στον μοντερνισμό και τα υλικά του. Αυτή η αρνητική αντίδραση, σε συνδυασμό με το χρονοδιάγραμμα των εθνικών, μεταπολεμικών προσπαθειών αποκατάστασης, οδήγησε σε νέες αναστηλώσεις των μνημείων της Ακρόπολης μετά το 1975. Το άρθρο εξετάζει αυτή την πτυχή του Νικόλαου Μπαλάνου, του πρώτου «μοντερνιστή» Έλληνα μηχανικού αποκατάστασης, μιας πρωτοποριακής προσωπικότητας του 20ού αιώνα, υπεύθυνου για τη δημιουργία και τη διαμόρφωση πρακτικών αποκατάστασης που αφορούν τα αρχαία ελληνικά μνημεία.

Λέξεις ευρετηρίου: αποκαταστάσεις μνημείων, αναστηλώσεις, μοντερνισμός, Ακρόπολη Αθηνών, Μπαλάνος, Κνωσός, οπλισμένο σκυρόδεμα, τσιμέντο

Επικοινωνία με την συγγραφέα: lenalambr@hotmail.com, elamprinou@arch.ntua.gr

Το πρωτότυπο άρθρο βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του περιοδικού Θέματα Αρχαιολογίας

Αυτό το άρθρο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές .
CC BY-NC-ND

Αυτή η άδεια είναι περιοριστική, επιτρέποντας μόνο στους άλλους να μεταφορτώνουν το συγκεκριμένο έργο και να το μοιράζονται με άλλους, αρκεί να αποδίδουν στο περιοδικό Θέματα Αρχαιολογίας αναγνώριση/credit, αλλά δεν μπορούν να το αλλάξουν κατά κανέναν τρόπο, ή να το χρησιμοποιήσουν εμπορικά.

Volume 9, Issue 3 Septemper - December 2025 [pp. 145-174]

Modernism, Concrete and Greek Restorations: Nikolaos Balanos

Lena Lambrinou

PhD, Ass. Professor, School of Architecture, National Technical University of Athens, Greece

Already from the late 19th and early 20th centuries, modernism, as a radical movement against tradition, influenced, in addition to fine arts and philosophy, both architecture and construction. It promoted new materials, such as metal, glass and reinforced concrete (béton armé), as well as their potential in architecture and the general science of construction. During the first half of the 20th century, the engineer Nikolaos Balanos introduced cement to the restoration of the Acropolis monuments and supported the use of reinforced concrete and its innovative method, which allowed him to carry out extremely ambitious restoration interventions. Balanos showed absolute faith in the potential of cement and in the compatibility of this material with the original material of ancient stone monuments, resulting in the expansion of its use in every restoration project he proposed or influenced during this period. Opposition to his choice of materials and methods increased in the post-war decades, due to the damage they caused to the original material of the monuments, but also through an ideological reaction to modernism and its materials. This negative reaction, combined with the timing of national, post-war restoration efforts, led to new restorations of the Acropolis monuments after 1975. The article examines this aspect of Nikolaos Balanos - the first "modernist" Greek restoration engineer, a pioneering figure of the 20th century, responsible for the creation and shaping of restoration practices concerning ancient Greek monuments.

Key words: monument conservations, restorations, modernism, Acropolis of Athens, Balanos, Knossos, reinforced concrete, cement

Author for correspondence: lenalambr@hotmail.com, elamprinou@arch.ntua.gr

The original article is in the Library of the Themes in Archeology

Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International .
CC BY-NC-ND

This license is restrictive, only allowing others to download this work and share it with others, as long as they give credit to the journal Themata Arhaiologia, but they cannot change it in any way, or use it commercially.

Τόμος 9, Τεύχος 3 Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2025 [σ. 145-174]